بندگى كن تا كه سلطانت كنند * رها كن تا همه جانت كنند بگذر از فرزند و جان و مال خويش * ا خليل الله دورانت كنند فوايد انجام تكاليف الف ) پرهيز از گناهان اجتماعى « وإذا اشتغل العبد بما أمره اللَّه تعالى ونهاه لا يتفرغ منها إلى المراء والمباهاه‌ى مع الناس » ؛ سالك إلى الله با اطاعت از دستورهاى دينى ، زندگى خود را در چارچوب يك برنامهء متكامل بازسازى مىكند . او از ورود به محدودهء خط قرمز دين پرهيز مىكند . گذشته از پاىبندى به ترك محرمات فردى ، جامعه نيز او را فردى مؤمن مىداند . از اين رو در خانه ، محل كار ، خيابان و كوچه مراقب كردار خويش است و عملكرد خود را با الگوهاى ديندارى مقايسه مىكند . تحمل اذيت‌هاى مردم كوچه و همسايه بخشى از برنامهء ديندارى او است . اخلاق اجتماعى سبب مىشود كه در مقابل ديگران فروتن باشد و از خطاهاى آنان درگذرد و از مباهات به مردم و جدال با ايشان بپرهيزد كه اين‌ها از نشانه‌هاى گناهكاران است : « لا يتفرغ منها إلى المراء والمباهاه‌ى » . ب ) ناديده گرفتن خرده‌گيرى مردم مردمى كه دنيا را مهم‌ترين هدف خويش مىدانند ، حركت مؤمنانهء بندگان الهى را درك نمىكنند . از نگاه ايشان ، مؤمنان همواره مغبون و زيانكار هستند . گاه دلسوزانه و گاه مغرضانه به مؤمنان خرده مىگيرند و آنان را از ادامهء حركت در راه مستقيم بازمىدارند . البته گاهى سخنان دنيامداران ، دل مؤمنانى را كه در راه خود استوار نيستند ، دچار ترديد مىكند ، اما به خدا پيوستگانِ راستين ، همواره در مقابل تمام خرده‌گيرىهاى دنيادوستان ، مقاومت مىكنند : « لا يخافون لومه‌ى لائم » « 1 » آنان راه را از چاه شناخته و اهداف دنيامداران را مىشناسند . بنابراين ، در راه خويش محكم و استوار ، همچون كوه ، ايستاده‌اند كه « المؤمن كالجبل الراسخ » . « 2 » بدين‌سان رهرو راه حق هنگامى كه اين سه مرحله را طى كند ، به نتايج سودمند فردى و اجتماعى دست مىيابد و پس از گذراندن اين مراحل ، تازه به نخستين درجهء يقين مىرسد . نمودار زير برگرفته از حديث حاضر است :

--> ( 1 ) - اين عبارت مشهورى است كه در بين عربها شايع است . دليلى بر روايت بودن آن در دست نيست . ملاصالح مازندرانى در شرح اصول كافى اين كلام را به پيامبر ( ص ) نسبت داده است : « المؤمن كالجبل الراسخ ، لا تحركه العواصف » ؛ مازندرانى ، ملاصالح ، شرح اصول‌الكافى ، ج 9 ، ص 181 . اما بايد دانست كه مضمون و شبيه اين متن در روايات آمده است ؛ امام باقر ( ع ) : « المؤمن أصلب من الجبل ، الجبل يستقل منه والمؤمن لا يستقل من دينه شىء » : كلينى ، محمد بن يعقوب ، الكافى ، ج 2 ، ص 241 . ( 2 ) - عبس / 24 .